Мэдээ
УЛААНБААТАР ºC
USD АНУ доллар 2,495.23
2018 оны 07-р сарын 20
Мэдээлэл хайх:
Зөвлөгөө | 7 хоногийн тойм | Олны танил | Шар | Танин мэдэхүй | Түүхэн хүмүүс | Кино урлаг | Дуу хөгжим | Номын ертөнц | Гадаад мэдээ | +18

Манжийн төрийг залуурдаж явсан монгол гүнж Амирлангуйн түүх

НИЙТЛЭСЭН: 2017-11-25 14:51:48
Бусад > Танин мэдэхгүй | Сэтгэгдэл: 0

1625 онд Манж Чин улсын хааны угсаа залгамжлах хунтайж Тай Цун 15-хан настай нэгэн охинтой ураглан хуримлажээ.

Тэр охин бол Монголын Хорчин аймгийн ноён, Чингис хааны отгон хүү Тулуйн угсааны Хиад Боржигин овогт бэйл Зайсангийн охин Амирлангуй байлаа.
 
Түүнийг Монголын түүхэнд "Сэцэн Амирлангуй” хэмээн тэмдэглэсэн байдаг бол Хятадын түүхэнд Хуванхэу буюу Хаш хатан гэж тэмдэглэжээ. Амирлангуй гүнж Манж Чингийн анхны их хаан Нурхайч баатрын удам, хаан ширээг залгамжлах ханхүү Тай Цуны ес дэх татвар эм болж очиход хааны ордоны ихэс дээдсүүд ихэд дээрэнгүй хандахын зэрэгцээ хуучин хатад, татвар эмс үл тоон дорд үзэж байжээ.
 
Хүүхэд зангаа огтхон ч гээгээгүй хөгжилтэй сэргэлэн Амирлангуй энэ бүхнийг огтхон ч тоодоггүй байсан агаад өөрийн шивэгчидтэй яг л найз нөхөд мэт дотно харьцан тэр даруй өөрийн гэсэн хүрээллийг бий болгосон байна.
 
Эдгээр шивэгчингүүд түүний төлөө насан туршдаа үнэнч зүтгэсэн гэдэг. Энэхүү гүнжийн тухай манай түүхч нарын судлан гаргаж ирсэн материалууд өөр хоорондоо нэлээд зөрүүтэй байдаг.
 
Амирлангуй гүнжийг хааны ордонд ирсний дараахан Ар халхын ноён Чибхэмэн угсаа залгамжлах ханхүү Тай Цунд нэгэн догшин морь бэлэглэжээ. Тэрхүү морийг хааны ямар ч мундаг адуучин номхруулж чадахгүй байсан юмсанж.
 
Гэтэл Амирлангуй гүнж тэр морийг хэдхэн хоногийн дотор хонины морь шиг л номхруулж чадсан төдийгүй морин дэл дээр өсч торнисон монгол хүн гэдгээ харуулах мэт хаа сайгүй давхиж явах болсон тул түүгээр бахархсан ханхүү Тай Цун өнөөх морийг гүнжид бэлэглэхийн зэрэгцээ их хэмжээний торго дурдан, үнэт эдлэлээр шагнасан байна.
 
Гэтэл Амирлангуй гүнж энэ бэлгийг бусад хатад, татвар эмсийн адил зөвхөн өөртөө авсангүй. Тэрбээр хааны ордны ихэс дээдэст мөн тайгануудад бүр зарц шивэгчингүүдэд хүртэл энэ бэлгийг хишиг болгон хувааж өгчээ. Энэ нь түүний нэр хүндийг улам өргөж тойрон хүрээлэх хүмүүсийнх нь тоог улам олон болгожээ.
 
Маргааш зуун уут дүүрэнг эзэмшихийн тулд өнөөдөр арван уут дүүрэнг ашигтайгаар зарлагадаж бай гэсэн үзэл баримтлалыг хатуу дагадаг байсан "Дээд эрдэмт” хэмээх ханхүү Тай Цунд Амирлангуй гүнжийн энэ мэт байдал ихэд таалагддаг байсан болохоор тэр 1626 онд хаан сууринд суумагцаа "Баруун ордны их хатан” гэсэн өндөр хэргэмийг албан ёсоор хүртээсэн байна.
 
Тал нутгийн охин Амирлангуй хааны ордонд ирснээсээ хойш ердөө ганцхан жилийн дотор ордны их хатнаар өргөмжлөгдсөн нь энэ. Тэрбээр хорин нас хүрэхээсээ өмнө гурван удаа төрсөн бөгөөд энэ гурван хүүхэд нь гурвуулаа охин байв.
 
Гэтэл бусад хатад, татваруудаас хүү төрсөөр, хааны нуган үрийн тоо өссөөр найм хүрсэн байжээ. Тиймээс Амирлангуй гүнж ганц л зүйлийг хүсэх болсон гэдэг. Тэрбээр хүү төрүүлэх юмсан гэж өдөр шөнөгүй мөрөөддөг байсан бөгөөд нэгэн өдөр бие давхар болсоноо мэдэж "Хүү байгаасай” хэмээн залбирч эхэлсэн байна.
 
 Гэхдээ тэр зүгээр ч нэг залбираад суусангүй. Хүү төрдөг л юм бол хүүгээ хаан ширээ залгамжлагч болгоно гэж бодож, үүнийгээ хэрхэн хэрэгжүүлэх вэ хэмээн арга ухаан сийлж эхэлсэн гэдэг.
 
Учир нь тэрбээр хүү төрүүллээ ч өмнө төрсөн наймын найман ханхүүг хааш нь хийх билээ. Хаан суудал алсын од мэт холын холд байх шиг санагдаж байсан боловч тэр "Чингисийн удмын хүү Манж Чингийн хаан болох ёстой” хэмээн бодож дэндүү эрсдэлтэй алхам хийхээр зориг шулуудсан байна.
 
Тэрбээр юун түрүүнд есөн эрдэнэ дүүрэн шигтгэсэн өөр ямар ч хатанд байхгүй гоёмсог даашинз хийлгэж эхэлжээ. Энэ даашинзыг түүнд үнэнчээр зүтгэхээр эргэлт буцалтгүй шийдсэн ордны уран дархчууд маш нууц байдалд хамаг л ур чадвараа шавхан бүтээсэн бөгөөд үгээр дүрслэн хэлэхийн аргагүй тэр гоёмсог даашинзыг өмсөхөд Амирлангуй гүнжийн биеэс мянга мянган гэрэл цацарч байх шиг л сүр жавхлантай ганган тансаг харагдаж байсан гэдэг.
 
Есөн эрдэнийн өнгөөр туяаран солонгорох болсон Амирлангуй хэд хоногийн дараа үнэнч шивэгчингүүдээ ашиглан "Амирлангуй хатан есөн эрдэнийн өнгөөр туяарч эхэлсэн нь түүнээс алтан Луу Жинлэн төрөхийн тэмдэг” гэсэн цуу яриаг тараажээ.
 
Энэхүү гайхалтай цуу ярианд хаан эзэн Тай Цун хүртэл итгэж ихэд баяртай байх болжээ. Харин хааны бусад хатад, татвар эмс энэ цуу ярианд эгдүүцэн Амирлангуйг урьд урьдынхаас илүү үзэн ядаж, дайсагнаж эхэлсэн ч хааны зүгээс бас ард олны зүгээс хайр хүндэтгэл, итгэл найдвар хүлээн авсан Амирлангуй гүнж үүнийг огтхон ч тоосонгүй.
 
Тэрбээр тун удалгүй ахин нэг эрсдэлтэй зүйл хийсэн нь "Одоо төрөх ханхүү бол ирээдүйд дэлхийг захирах ёстой Богд хөвгүүн юм шүү гэж тэнгэрийн хүн зүүдэнд ирж хэлэв” гэсэн цуу үгийг тараасан явдал байлаа.
 
Хаан зүүдний тухай яриа тараасан эзнийг олохоор хөвөрдөн хөөсөөр Амирлангуй гүнжийн шадар шивэгчингүүд дээр тулж нэг бүрчлэн байцаасан агаад тэд энэ үед гүнжийн заасан ёсоор нэг зүйлийг тоть мэт давтан хэлсэн нь "Би тийм зүүд үзсэн” гэх үг байсан гэдэг. Нэг ёсондоо хатны бүх шивэгчин хатантайгаа ижилхэн Богд хөвгүүн төрөх тухай зүүдэлсэн болж таарсан байна.
 
Энэхүү явдлын дараа Амирлангуй хатнаас төрөх хөвгүүн тэнгэрийн хүү гэсэн яриа маш хүчтэй тархаж хаан эзэн ч хүү төрөх өдрийг тэсэн ядан хүлээж эхэлжээ. Төрөх өдөр ойртох тусам Амирлангуй гүнжийн дотор "Хүү төрөхгүй бол яана. Охин төрвөл яах билээ” гэсэн айдас хуралдаж байсан ч тэр огтхон ч барьц алдахгүй байсаар хоног хугацаагаа гүйцээж нэгэн шөнө дуншиж эхэлжээ.
 
Тэнгэрийн хүүг тосч авах гэсэн хаан эзэн ч хатнаа төрөхийг хүлээн холхиж байсан бөгөөд үүр цайх үед Амирлангуй гүнж амаржиж хүсэн хүлээсэн хүүгээ тэврэн авсан гэдэг. Хаан эзэн Тай Цун ч учиргүй баярлан "Хааны ес дэх хүү. Энэ бол гайхалтай сайхан баяр” гэсээр Фу Лин буюу Буян ирэгч хэмээх билэгтэй сайхан нэрийг өгсөн гэдэг.
 
Хаан дуулиантайхан төрсөн отгон хүүгээ хаан ширээг залгамжлагч ханхүүгээр өргөмжилсөн юм. Тай цун хаан 1643 онд сүүдэр халисан бөгөөд тэр өдрөөс эхлэн Амарлингуй хатны 6-хан настай бяцхан хүү Фүлин хаан ширээнд сууж, Эеэр засагч хааны эрин үе эхэлсэн түүхтэй. Мэдээж хэрэг Фүлинд хаан ширээ зүгээр олдоогүй. Маш их өрсөлдөөн, тэмцэлдээний дунд олдсон. Ялангуяа хэдийнээ насанд хүрцгээсэн өмнөх 8 ханхүү болон тэдний ээжүүд, тэдгээрийн гар хөл бологсдын зүгээс. Энэ бүгдэд түүний ухаант ээж Амарлингуй болон түүний бүрдүүлсэн баг буюу үнэнч хамт олных нь нөр их хичээл зүтгэл нь ач тусаа үзүүлсэн юм.

Ганцхан ордны ихэс ноёдоос гадна Амарлингуй хатан нь ард иргэдийн зүгээс өөр ямар ч манж, хятад хатдаас илүүтэйгээр дэмжлэг авч байсан юм. Учир нь тэр өмнө нь хэд хэдэн удаа ард олонд хишиг түгээж байсан буянтай ажил хийснээрээ хүүг нь эсэргүүцэгчдийн зүгээс турхирч болох аливаа бослого хөдөлгөөний хаалгыг нэн эрт хаачихсан байсан ухаантан байжээ. Түүнийг болон хүүг эсэргүүцэгчид ард түмнийг турхиран бослого хөдөлгөөн гаргах ямар ч боломж үгүй байж. Ингэж л их хаан Чингисийн цустай цэвэр Монгол эмэгтэй болох Амарлингуй хатан тухайн үеийн дэлхийн хамгийн том улсын нэг Манж Чин улсын төрийн алтан жолоог 6 настай хүүгээрээ дамжуулан (хаан хүүгээ насанд хүртэл) атгаж байсан яруу сайхан түүхтэй билээ.

Тэрээр 1661 онд өөрийн хүү Эеэр засагчийг хүнд өвчин тусаж эдгэрэх аргагүй болоход аль хэдийнээ залгамжлагчаар тодорчихоод байсан ханхүү Фучиовангааг ханхүүгийн зэргээс буулгаж өөрийн бас нэгэн ач Шиован Еэг угсаа залгасан ханхүүгээр тодруулж байжээ. Энэ хүү бол ирээдүйн Манж Чин улсын хамгийн алдартай хаанаар шалгарсан их хаан Кан Си буюу Энх-Амгалан хаан байсан юм. Энх-Амгалан хаан мөн л аавтайгаа нэгэн адил 8-хан насандаа хаан ширээнээ суусан бөгөөд түүнийг эрийн цээнд хүртэл нь Амарлингуй хатан Манж Чин улсын төрийн алтан жолоог атгаж байсан бас нэгэн яруу сайхан түүхтэй юм. Амарлингуй хатныг насан нөхцсөний дараагаар Энх-Амгалан хаан хайрт эмэг эхээ дурсан санаж "Танхим дуу Амарлингуй гэгээн сод Хуванхэу" хэмээн нэхэмжлэн өргөмжилжээ.

220px-Consort_Zhuang_in_court_costume_(detail).jpg (220×276)

Таны ямар жилтэй вэ?
Та Like дарж саналаа өгсөн ч таны санал нэмэгдэхгүй байвал Confirm дээр дарж саналаа баталгаажуулна уу! Та саналаа өгсөнөөр Facebook дээрээ өөрийн жилийн зурхайг хүлээн авч байх болно.
Мэдээ таалагдсан бол like & share хийнэ үү:


БУСАД

 
 
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ

 

СЭТГЭГДЭЛ
ШИНЭ МЭДЭЭ
ХҮНСНИЙ НОГООНЫ ТАЛ ХУВИЙГ ГУРВАН СУМ ТАРИАЛЖЭЭ
6 цаг    

МАРГААШААС ИХЭНХ НУТГААР СЭРҮҮСНЭ
6 цаг    

ӨНДӨРХАНГАЙ СУМАНД ГАЗАР ХӨДӨЛЖЭЭ
6 цаг    

БАНКНЫ САЛБАРЫНХАН ҮЕРТ НЭРВЭДСЭН ИРГЭДЭД ТУСЛАХАА ИЛЭРХИЙЛЛЭЭ
6 цаг    

“МОНГОЛ САРЛАГ-2018” ФЕСТИВАЛЬ МАРГААШ ЭХЭЛНЭ
6 цаг    

НУМ СУМ, ДАГАЛДАХ ИЖ БҮРЭН ХЭРЭГСЭЛ ГАРДУУЛАВ
7 цаг    

ХӨВСГӨЛ АЙМГААС АНХНЫ ШАТРЫН ДЭЛХИЙН АВАРГА ТӨРЛӨӨ
7 цаг    

САЙХАНДУЛААН СУМАНД БҮСИЙН ХУРДАН МОРИНЫ УРАЛДААН БОЛЖ БАЙНА
7 цаг    

ЭЕШ-Д АМЖИЛТ ГАРГАСАН БАГШ, СУРАГЧИЙГ УРАМШУУЛАВ
7 цаг    

ӨНӨӨДӨР ХҮЧТЭЙ ААДАР БОРОО ОРНО
7 цаг    

ҮЕРТ АВТАГДСАН 198 ГА ГАЗАРТ ХАЛДВАРГҮЙЖҮҮЛЭЛТ ХИЙХ ШААРДЛАГАТАЙ ГЭВ
7 цаг    

СИ ЖИНЬПИН ОЙРХИ ДОРНОД БОЛОН АФРИКИЙН ОРНУУДАД АЙЛЧИЛНА
7 цаг    

“БАЛАР ЭРТНИЙ ЦАДИГ” ҮЗЭСГЭЛЭН САРЫН ТУРШ ОЛНЫ ХҮРТЭЭЛ БОЛНО
7 цаг    

"ТАВАНТОЛГОЙ" КОМПАНИЙН ХУВЬЦААНЫ ХАНШ ХАМГИЙН ӨНДӨР ХУВИАР ӨСӨВ
7 цаг    

ХУРД ХЭТРҮҮЛСНИЙ УЛМААС НОЦТОЙ ОСОЛ ГАРЧ ХОЁР ХҮҮХЭД ЭНДЖЭЭ
7 цаг    

МҮЭХ-НООС ОУВС-ГИЙН СУУРИН ТӨЛӨӨЛӨГЧИД ЦАЛИНГИЙН АСУУДЛААР ХҮСЭЛТ ХҮРГҮҮЛЭВ
7 цаг    

Ё.ЭНХТӨР: НООСНЫ САЛБАРЫНХАНД 120 ТЭРБУМЫГ 600 ТЭРБУМ БОЛГОХ БОЛОМЖ БАЙНА
7 цаг    

Гурван сая доллараар авсан туяаны аппарат борооны уснаас болж эвдэрчээ
8 цаг    

Хөвсгөл нуураар аялахдаа дагаж мөрдөх дүрмийг баталлаа
8 цаг    

AВТОБУСНЫ УТААНААС ЯЛГАРАХ ТОРТГИЙН ХЭМЖЭЭГ БУУРУУЛАХААР АЖИЛЛАЖ БАЙНА
8 цаг    

“МАЗДА” КОМПАНИ ИРЭХ ДАВАА ГАРАГААС ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГАА СЭРГЭЭНЭ
8 цаг    

ӨМНӨД СОЛОНГОСЫН КОМПАНИ АНУ-Д ХӨРГӨГЧ НИЙЛҮҮЛНЭ
8 цаг    

ДӨРВӨН ТОНН АЧАА ТЭЭВЭРЛЭХ ХҮЧИН ЧАДАЛТАЙ ШУМБАГЧ ТАНИЛЦУУЛЛАА
8 цаг    

ХЭДЭН ЗУУН ХАЛИМ ЭРЭГ ДЭЭР ШИДЭГДСЭН БАЙНА.
8 цаг    

Б.ЦЭЦЭГ: 13 НАСТАНГУУД БЭЛГИЙН ЗАМЫН ӨВЧИНД НЭРВЭГДЭН ГЭДСЭЭ ЧИРДЭГ ЦАГ БОЛЧИХОЖ
8 цаг    

САЯ САЯ БҮСГҮЙЧҮҮДИЙН ЗҮРХИЙГ ЭЗЭМДСЭН 10 ИЖИЛ ХҮЙСТЭН ЗАЛУУ
8 цаг    

ОРЧИН ЦАГИЙН ГАЙХАЛТАЙ ХАЙРЫН ТҮҮХИЙН ЭЗЭД
8 цаг    

ЭХО БИЧЛЭГЭЭ ХАРААД ГАЙХСАНДАА…
8 цаг    

ХҮҮГИЙН МИНЬ ОРОНД ХҮҮГЭЭ ӨГСӨН БҮСГҮЙ ЧАМД БАЯРЛАЛАА
8 цаг    

Үерийн голомтоос 2500 гаруй иргэнийг нүүлгэн шилжүүлээд байна
8 цаг    

ЗҮРХ НЬ ХАРАГДДАГ ОРОС ОХИН 7 НАС ХҮРЛЭЭ.
8 цаг    

АМИА ХОРЛОХ ДЭЭРЭЭ ТУЛААД БАЙСАН ЭМЭГТЭЙ ХЭРХЭН ”ДЭЛХИЙД ДАНСТАЙ ЗОХИОЛЧ” БОЛСОН БЭ
8 цаг    

МАНЬ ЭР ОЮУТАН БҮСГҮЙ ДЭЭР ХОЁР УДАА МОРДЖЭЭ…+18
8 цаг    

ГИТЛЕР ЯАГААД ЕВРЕЙЧҮҮДИЙГ ҮЗЭН ЯДАХ БОЛОВ
8 цаг    

Нийтийн тээврийн автобуснуудад “DPF” шүүлтүүр суурилуулж байна
9 цаг    

Ус цацсан гэх гомдол их ирсэн ч арга хэмжээ авах боломжгүй
9 цаг    

ФЭЙСБҮҮК ТАШАА МЭДЭЭЛЛҮҮДИЙГ УСТГАНА
9 цаг    

ЗАРИМ ТҮЦ-ҮҮДИЙГ НҮҮЛГЭЖ, ГАЗАР ЧӨЛӨӨЛНӨ
9 цаг    

ТЭШИГ СУМЫН ИРГЭН О.БОЛДСАЙХАН УСНААС ЗУРГААН ХҮНИЙ АМИЙГ АВАРЧЭЭ
10 цаг    

ЭНЭТХЭГИЙН ДАЛАЙ ДАХЬ ХҮЧИЛТӨРӨГЧГҮЙ “ҮХМЭЛ БҮС” ТЭЛСЭЭР БАЙНА
10 цаг    

“ДАНШИГ НААДАМ-ХҮРЭЭ ЦАМ 2018” ИРЭХ САРЫН 4,5-НЫ ӨДРҮҮДЭД БОЛНО
10 цаг    

САЛБАРТАА АМЖИЛТ ГАРГАСАН ХҮМҮҮСИЙГ ТӨРИЙН ДЭЭД ОДОН МЕДАЛИАР ШАГНАВ
10 цаг    

Зарим ТҮЦ-үүдийг нүүлгэж, газар чөлөөлнө
10 цаг    

ОЛОН УЛСЫН МАТЕМАТИКИЙН ОЛИМПИАДААС МОНГОЛ ХҮҮХДҮҮД ШАГНАЛ ХҮРТЭВ
11 цаг    

ХОРВАТЫН ХӨЛ БӨМБӨГЧИД ШАГНАЛЫН МӨНГӨӨ ХҮҮХДҮҮДЭД ТУСЛАХ САНД ХАНДИВЛАЖЭЭ
11 цаг    

ШАДАР САЙД Ө.ЭНХТҮВШИН НҮБ-ЫН ХӨГЖЛИЙН ХӨТӨЛБӨРИЙН ЗАХИРАГЧТАЙ УУЛЗАЖ, ХЭЛЭЛЦҮҮЛЭГТ ОРОЛЦОВ
11 цаг    

ҮЕРИЙН УЛМААС ЭВДЭРСЭН АВТОЗАМУУДЫГ ЗАСВАРЛАХАД 1.3 ТЭРБУМ ТӨГРӨГ ШААРДЛАГАТАЙ ГЭВ
11 цаг    

МЕЛАНЬЯ ТРАМПЫН ЦАРАЙНЫ ХУВИРАЛ ОЛНЫ АНХААРЛЫГ ТАТЖЭЭ
11 цаг    

МАНДЕЛА АГСНЫ 100 НАСНЫ ОЙ ТОХИОЖЭЭ
11 цаг    

ОРОС-ЯПОНЫ 2+2 УУЛЗАЛТ МОСКВА ХОТОД БОЛНО
11 цаг    


Нүүр хуудас | Фото мэдээ | Видео мэдээ | Сурталчилгаа байршуулах | Холбоо барих Утас: 89460-008, 7711-2424
© 2016 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. ARDCHILAL.MN.