Мэдээ
УЛААНБААТАР ºC
USD АНУ доллар 2,495.23
2018 оны 01-р сарын 20
Мэдээлэл хайх:
Зөвлөгөө | 7 хонгийн тойм | Олны танил | Шар | Танин мэдэхүй | Түүхэн хүмүүс | Кино урлаг | Дуу хөгжим | Номын ертөнц | Гадаад мэдээ | +18

Манжийн төрийг залуурдаж явсан монгол гүнж Амирлангуйн түүх

НИЙТЛЭСЭН: 2017-11-25 14:51:48
Бусад > Танин мэдэхгүй | Сэтгэгдэл: 0

1625 онд Манж Чин улсын хааны угсаа залгамжлах хунтайж Тай Цун 15-хан настай нэгэн охинтой ураглан хуримлажээ.

Тэр охин бол Монголын Хорчин аймгийн ноён, Чингис хааны отгон хүү Тулуйн угсааны Хиад Боржигин овогт бэйл Зайсангийн охин Амирлангуй байлаа.
 
Түүнийг Монголын түүхэнд "Сэцэн Амирлангуй” хэмээн тэмдэглэсэн байдаг бол Хятадын түүхэнд Хуванхэу буюу Хаш хатан гэж тэмдэглэжээ. Амирлангуй гүнж Манж Чингийн анхны их хаан Нурхайч баатрын удам, хаан ширээг залгамжлах ханхүү Тай Цуны ес дэх татвар эм болж очиход хааны ордоны ихэс дээдсүүд ихэд дээрэнгүй хандахын зэрэгцээ хуучин хатад, татвар эмс үл тоон дорд үзэж байжээ.
 
Хүүхэд зангаа огтхон ч гээгээгүй хөгжилтэй сэргэлэн Амирлангуй энэ бүхнийг огтхон ч тоодоггүй байсан агаад өөрийн шивэгчидтэй яг л найз нөхөд мэт дотно харьцан тэр даруй өөрийн гэсэн хүрээллийг бий болгосон байна.
 
Эдгээр шивэгчингүүд түүний төлөө насан туршдаа үнэнч зүтгэсэн гэдэг. Энэхүү гүнжийн тухай манай түүхч нарын судлан гаргаж ирсэн материалууд өөр хоорондоо нэлээд зөрүүтэй байдаг.
 
Амирлангуй гүнжийг хааны ордонд ирсний дараахан Ар халхын ноён Чибхэмэн угсаа залгамжлах ханхүү Тай Цунд нэгэн догшин морь бэлэглэжээ. Тэрхүү морийг хааны ямар ч мундаг адуучин номхруулж чадахгүй байсан юмсанж.
 
Гэтэл Амирлангуй гүнж тэр морийг хэдхэн хоногийн дотор хонины морь шиг л номхруулж чадсан төдийгүй морин дэл дээр өсч торнисон монгол хүн гэдгээ харуулах мэт хаа сайгүй давхиж явах болсон тул түүгээр бахархсан ханхүү Тай Цун өнөөх морийг гүнжид бэлэглэхийн зэрэгцээ их хэмжээний торго дурдан, үнэт эдлэлээр шагнасан байна.
 
Гэтэл Амирлангуй гүнж энэ бэлгийг бусад хатад, татвар эмсийн адил зөвхөн өөртөө авсангүй. Тэрбээр хааны ордны ихэс дээдэст мөн тайгануудад бүр зарц шивэгчингүүдэд хүртэл энэ бэлгийг хишиг болгон хувааж өгчээ. Энэ нь түүний нэр хүндийг улам өргөж тойрон хүрээлэх хүмүүсийнх нь тоог улам олон болгожээ.
 
Маргааш зуун уут дүүрэнг эзэмшихийн тулд өнөөдөр арван уут дүүрэнг ашигтайгаар зарлагадаж бай гэсэн үзэл баримтлалыг хатуу дагадаг байсан "Дээд эрдэмт” хэмээх ханхүү Тай Цунд Амирлангуй гүнжийн энэ мэт байдал ихэд таалагддаг байсан болохоор тэр 1626 онд хаан сууринд суумагцаа "Баруун ордны их хатан” гэсэн өндөр хэргэмийг албан ёсоор хүртээсэн байна.
 
Тал нутгийн охин Амирлангуй хааны ордонд ирснээсээ хойш ердөө ганцхан жилийн дотор ордны их хатнаар өргөмжлөгдсөн нь энэ. Тэрбээр хорин нас хүрэхээсээ өмнө гурван удаа төрсөн бөгөөд энэ гурван хүүхэд нь гурвуулаа охин байв.
 
Гэтэл бусад хатад, татваруудаас хүү төрсөөр, хааны нуган үрийн тоо өссөөр найм хүрсэн байжээ. Тиймээс Амирлангуй гүнж ганц л зүйлийг хүсэх болсон гэдэг. Тэрбээр хүү төрүүлэх юмсан гэж өдөр шөнөгүй мөрөөддөг байсан бөгөөд нэгэн өдөр бие давхар болсоноо мэдэж "Хүү байгаасай” хэмээн залбирч эхэлсэн байна.
 
 Гэхдээ тэр зүгээр ч нэг залбираад суусангүй. Хүү төрдөг л юм бол хүүгээ хаан ширээ залгамжлагч болгоно гэж бодож, үүнийгээ хэрхэн хэрэгжүүлэх вэ хэмээн арга ухаан сийлж эхэлсэн гэдэг.
 
Учир нь тэрбээр хүү төрүүллээ ч өмнө төрсөн наймын найман ханхүүг хааш нь хийх билээ. Хаан суудал алсын од мэт холын холд байх шиг санагдаж байсан боловч тэр "Чингисийн удмын хүү Манж Чингийн хаан болох ёстой” хэмээн бодож дэндүү эрсдэлтэй алхам хийхээр зориг шулуудсан байна.
 
Тэрбээр юун түрүүнд есөн эрдэнэ дүүрэн шигтгэсэн өөр ямар ч хатанд байхгүй гоёмсог даашинз хийлгэж эхэлжээ. Энэ даашинзыг түүнд үнэнчээр зүтгэхээр эргэлт буцалтгүй шийдсэн ордны уран дархчууд маш нууц байдалд хамаг л ур чадвараа шавхан бүтээсэн бөгөөд үгээр дүрслэн хэлэхийн аргагүй тэр гоёмсог даашинзыг өмсөхөд Амирлангуй гүнжийн биеэс мянга мянган гэрэл цацарч байх шиг л сүр жавхлантай ганган тансаг харагдаж байсан гэдэг.
 
Есөн эрдэнийн өнгөөр туяаран солонгорох болсон Амирлангуй хэд хоногийн дараа үнэнч шивэгчингүүдээ ашиглан "Амирлангуй хатан есөн эрдэнийн өнгөөр туяарч эхэлсэн нь түүнээс алтан Луу Жинлэн төрөхийн тэмдэг” гэсэн цуу яриаг тараажээ.
 
Энэхүү гайхалтай цуу ярианд хаан эзэн Тай Цун хүртэл итгэж ихэд баяртай байх болжээ. Харин хааны бусад хатад, татвар эмс энэ цуу ярианд эгдүүцэн Амирлангуйг урьд урьдынхаас илүү үзэн ядаж, дайсагнаж эхэлсэн ч хааны зүгээс бас ард олны зүгээс хайр хүндэтгэл, итгэл найдвар хүлээн авсан Амирлангуй гүнж үүнийг огтхон ч тоосонгүй.
 
Тэрбээр тун удалгүй ахин нэг эрсдэлтэй зүйл хийсэн нь "Одоо төрөх ханхүү бол ирээдүйд дэлхийг захирах ёстой Богд хөвгүүн юм шүү гэж тэнгэрийн хүн зүүдэнд ирж хэлэв” гэсэн цуу үгийг тараасан явдал байлаа.
 
Хаан зүүдний тухай яриа тараасан эзнийг олохоор хөвөрдөн хөөсөөр Амирлангуй гүнжийн шадар шивэгчингүүд дээр тулж нэг бүрчлэн байцаасан агаад тэд энэ үед гүнжийн заасан ёсоор нэг зүйлийг тоть мэт давтан хэлсэн нь "Би тийм зүүд үзсэн” гэх үг байсан гэдэг. Нэг ёсондоо хатны бүх шивэгчин хатантайгаа ижилхэн Богд хөвгүүн төрөх тухай зүүдэлсэн болж таарсан байна.
 
Энэхүү явдлын дараа Амирлангуй хатнаас төрөх хөвгүүн тэнгэрийн хүү гэсэн яриа маш хүчтэй тархаж хаан эзэн ч хүү төрөх өдрийг тэсэн ядан хүлээж эхэлжээ. Төрөх өдөр ойртох тусам Амирлангуй гүнжийн дотор "Хүү төрөхгүй бол яана. Охин төрвөл яах билээ” гэсэн айдас хуралдаж байсан ч тэр огтхон ч барьц алдахгүй байсаар хоног хугацаагаа гүйцээж нэгэн шөнө дуншиж эхэлжээ.
 
Тэнгэрийн хүүг тосч авах гэсэн хаан эзэн ч хатнаа төрөхийг хүлээн холхиж байсан бөгөөд үүр цайх үед Амирлангуй гүнж амаржиж хүсэн хүлээсэн хүүгээ тэврэн авсан гэдэг. Хаан эзэн Тай Цун ч учиргүй баярлан "Хааны ес дэх хүү. Энэ бол гайхалтай сайхан баяр” гэсээр Фу Лин буюу Буян ирэгч хэмээх билэгтэй сайхан нэрийг өгсөн гэдэг.
 
Хаан дуулиантайхан төрсөн отгон хүүгээ хаан ширээг залгамжлагч ханхүүгээр өргөмжилсөн юм. Тай цун хаан 1643 онд сүүдэр халисан бөгөөд тэр өдрөөс эхлэн Амарлингуй хатны 6-хан настай бяцхан хүү Фүлин хаан ширээнд сууж, Эеэр засагч хааны эрин үе эхэлсэн түүхтэй. Мэдээж хэрэг Фүлинд хаан ширээ зүгээр олдоогүй. Маш их өрсөлдөөн, тэмцэлдээний дунд олдсон. Ялангуяа хэдийнээ насанд хүрцгээсэн өмнөх 8 ханхүү болон тэдний ээжүүд, тэдгээрийн гар хөл бологсдын зүгээс. Энэ бүгдэд түүний ухаант ээж Амарлингуй болон түүний бүрдүүлсэн баг буюу үнэнч хамт олных нь нөр их хичээл зүтгэл нь ач тусаа үзүүлсэн юм.

Ганцхан ордны ихэс ноёдоос гадна Амарлингуй хатан нь ард иргэдийн зүгээс өөр ямар ч манж, хятад хатдаас илүүтэйгээр дэмжлэг авч байсан юм. Учир нь тэр өмнө нь хэд хэдэн удаа ард олонд хишиг түгээж байсан буянтай ажил хийснээрээ хүүг нь эсэргүүцэгчдийн зүгээс турхирч болох аливаа бослого хөдөлгөөний хаалгыг нэн эрт хаачихсан байсан ухаантан байжээ. Түүнийг болон хүүг эсэргүүцэгчид ард түмнийг турхиран бослого хөдөлгөөн гаргах ямар ч боломж үгүй байж. Ингэж л их хаан Чингисийн цустай цэвэр Монгол эмэгтэй болох Амарлингуй хатан тухайн үеийн дэлхийн хамгийн том улсын нэг Манж Чин улсын төрийн алтан жолоог 6 настай хүүгээрээ дамжуулан (хаан хүүгээ насанд хүртэл) атгаж байсан яруу сайхан түүхтэй билээ.

Тэрээр 1661 онд өөрийн хүү Эеэр засагчийг хүнд өвчин тусаж эдгэрэх аргагүй болоход аль хэдийнээ залгамжлагчаар тодорчихоод байсан ханхүү Фучиовангааг ханхүүгийн зэргээс буулгаж өөрийн бас нэгэн ач Шиован Еэг угсаа залгасан ханхүүгээр тодруулж байжээ. Энэ хүү бол ирээдүйн Манж Чин улсын хамгийн алдартай хаанаар шалгарсан их хаан Кан Си буюу Энх-Амгалан хаан байсан юм. Энх-Амгалан хаан мөн л аавтайгаа нэгэн адил 8-хан насандаа хаан ширээнээ суусан бөгөөд түүнийг эрийн цээнд хүртэл нь Амарлингуй хатан Манж Чин улсын төрийн алтан жолоог атгаж байсан бас нэгэн яруу сайхан түүхтэй юм. Амарлингуй хатныг насан нөхцсөний дараагаар Энх-Амгалан хаан хайрт эмэг эхээ дурсан санаж "Танхим дуу Амарлингуй гэгээн сод Хуванхэу" хэмээн нэхэмжлэн өргөмжилжээ.

220px-Consort_Zhuang_in_court_costume_(detail).jpg (220×276)

Мэдээ таалагдсан бол like & share хийнэ үү:


БУСАД

 
 
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ

 

СЭТГЭГДЭЛ
ШИНЭ МЭДЭЭ
Ядуу амьдруулдаг сэтгэлгээ
3 цаг    

Эрүүл мэндийн ямар ч асуудалгүй үедээ жирэмсэлбэл хүүхдийн дархлаа сайн байна
4 цаг    

Мөрийтэй тоглож байсан 200 хүний 130-аас хар тамхины шинжилгээ авчээ
4 цаг    

Уксусны 20 хэрэглээ
5 цаг    

Шуурхай Mэдээ: УЦОШТ-с Цас орж, цасан шуурга шуурахыг анхааруулж байна
5 цаг    

Шилдэг ажилтнаа алддаг удирдлагын 9 алдаа
5 цаг    

“Осол” гарахаас хэдхэн хоромын өмнөх 30 фото
5 цаг    

Дотно харилцааны талаарх худал зүйлс
5 цаг    

Энэтхэг охин ширэнгэн ойд сармагчингуудтай амьдарч байжээ
5 цаг    

“YouTube” орлого хуваах зарчмаа чангална
5 цаг    

“Соло” нэртэй эко автомашин 2018 оны сүүлээр худалдаанд гарна
5 цаг    

Хацу башё: Ахмад бөх Ёшиказе "Аварга, арслангуудын эрлэг" болж байна
5 цаг    

Инстаграмд шуугиан тарьж буй Орос охин
7 цаг    

Хамгийн хөөрхөн бүсгүйчүүд аль салбарт ажилладаг вэ?
7 цаг    

Амралтын өдрийн амтат хоолны жор
7 цаг    

Хүүхдийн дом засал
8 цаг    

Гэр орноо муу энергиэс хэрхэн ”эмчлэх” вэ?
8 цаг    

Үйрүүлж нунтагласан өндөгний хальс рахит, цус багадалтын үед маш тустай
8 цаг    

“Соло” нэртэй эко автомашин 2018 оны сүүлээр худалдаанд гарна
9 цаг    

ЯПОНД СУРАЛЦАХ ТЭТГЭЛЭГТ ХӨТӨЛБӨР ЗАРЛАГДЛАА
9 цаг    

Эрдэнэт-Овоотын төмөр замын төслийг ирэх оны хавар эхлүүлэх саналыг тавилаа
9 цаг    

Витафит монголчуудыг "хөгз мөөгөнцөр"-тэй жүүсээр угжиж байна /Видео/
9 цаг    

Бөөрний өвчин эдгээх уламжлалт Монгол аргууд
10 цаг    

Би ер нь өөрийгөө маш их азгүй тэнэг хүн юм гэж бодож явлаа...
10 цаг    

Х.Жүлдыз: Миний ерөнхий байдал Маралаагийн дүртэй 80 хувь төстэй
10 цаг    

Арнольд Шварценеггерийн армид алба хаасан сонирхолтой түүх
10 цаг    

Хүүхдүүдийг хүчирхийлэгчид гэм буруугаа хүлээхээс татгалзжээ
10 цаг    

Ирэх даваа гарагт өдөртөө -30 градус хүрч хүйтэрнэ
10 цаг    

МАХН УИХ-д төлөөлөлгүй болсон гэв
10 цаг    

Асасэкирюү Б.Дашням ирэх хоёрдугаар сарын 4-нд зодог тайлна
11 цаг    

Ахмадуудын тэтгэврийг 27 мянган төгрөгөөр нэмлээ
11 цаг    

Казиногийн дилер зургаан сая долларын хасаа хулгайлжээ
11 цаг    

Гар утас жирэмсэн эмэгтэйчүүдэд аюултай нь нотлогджээ
11 цаг    

МОНГОЛ УЛСЫН ИРГЭД H2 ВИЗЭЭР АНУ-Д ХӨДӨЛМӨР ЭРХЛЭХ БОЛОМЖТОЙ БОЛЛОО
11 цаг    

НИЙСЛЭЛД ЭНЭ ЖИЛ 412.4 ТЭРБУМ ТӨГРӨГИЙН БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТ ХИЙНЭ
11 цаг    

Н.Энхбаяр намтайгаа үлдлээ
12 цаг    

Путин харзны усанд умбажээ
12 цаг    

ЕВРОПТ ХҮЧТЭЙ ХАР САЛХИНЫ УЛМААС АМИА АЛДСАН ХҮМҮҮСИЙН ТОО 10 БОЛЖ НЭМЭГДЛЭЭ
13 цаг    

МОНГОЛЫН 3Х3 САГСАНБӨМБӨГИЙН ШИГШЭЭ БАГ 2018 ОНЫ ДАШТ-Д ОРОЛЦОНО
13 цаг    

МҮОНТ-ийн "Өглөө" хөтөлбөр: "Туулайхүүгийн адал явдал"
13 цаг    

Биеэ үнэлж байсан 20 гаруй эмэгтэйг саатууллаа
13 цаг    

БГД-ийн эмнэлэг Буриадын эмнэлэгтэй хамтран ажиллана
13 цаг    

Муурны үсийг хусаж Сфинкс муур хэмээн хуурч өндөр үнээр заржээ
13 цаг    

Путин харзны усанд шумбажээ
13 цаг    

Цэнгэл Алдармааг хайж байна
13 цаг    

Шүдээ сайн угаая Төтө
14 цаг    

МАХН-ын даргаар О.Баасанхүүг бүртгэхээс татгалзлаа
14 цаг    

"Сохо мебель"-ийн тэргүүн хадагтай
14 цаг    

Хүнд насаа хэлдэггүйн учир
14 цаг    

13 настай охины амиа алдсан буудал гэрлэн чимэглэл хийж доромжлов
14 цаг    


Нүүр хуудас | Фото мэдээ | Видео мэдээ | Сурталчилгаа байршуулах | Холбоо барих Утас: 9904-2197, 89460-008, 7711-0111
© 2016 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. ARDCHILAL.MN.