Мэдээ
УЛААНБААТАР ºC
USD АНУ доллар 2,495.23
2018 оны 06-р сарын 21
Мэдээлэл хайх:
Зөвлөгөө | 7 хоногийн тойм | Олны танил | Шар | Танин мэдэхүй | Түүхэн хүмүүс | Кино урлаг | Дуу хөгжим | Номын ертөнц | Гадаад мэдээ | +18

Монгол эмэгтэйн толгойн чимэг

НИЙТЛЭСЭН: 2017-12-04 14:31:45
Бусад > Танин мэдэхгүй | Сэтгэгдэл: 0

Монгол үндэсний гоёл чимэглэлийн зүйлс нь маш гоёмсог, нарийн түвэгтэй хийцтэй байдаг.


Гоёл чимэглэлийн бүтээгдэхүүний хэлбэр хийц нь тухайн хүний нас, гэрлэсэн эсэхээс хамаарч харилцан адилгүй байдаг бөгөөд нутаг нутагт өөр өөр хэв загвартай байдаг. Мөн гоёлын болон энгийн хийцтэй гэж ялгагдах бөгөөд толгойн, гарын, бүсэлхийн чимэг гэж ангилж болно. Монголчуудын хувцас хэрэглэлийг ерөнхийд нь толгойн чимэглэл, дээл, бүс, гутал гэж 4 хувааж үздэг. Толгойн чимэглэлд малгай, үсний даруулга, ээмэг, шанаавч, хавчаар, шилэвч зэрэг нь орно. Монгол үндэсний хувцас хэрэглэлийн хамгийн сүрлэг гоёмсог хэсэг нь толгойн чимэглэл юм.


Монгол эмэгтэйчүүд өдөр тутам жирийн толгойн алчуур зүүдэг байжээ. Толгойн алчуур нь алд гаруй урттай, олон янзын өнгө хийцтэй байдаг. Ихэвчлэн даавуу, торго, дурдангаар хийдэг байсан. Залуу бүсгүйчүүд толгойн алчуурыг зүүхдээ баруун шанаан дээр зангидан 2 үзүүрийг нь доош унжуулж зүүдэг бол гэрлэсэн эмэгтэйчүүд үзүүрийг нь доош унжуулахгүйгээр зулай хэсгээ битүү ороож зүүдэг байжээ. Онцгой тохиолдолд мандаж буй нар луу нисэж буй хангарьд эсвэл сувдаар тоглож буй лууны дүрсийг хатгаж оёсон малгай өмсдөг байв. Малгайн оройд улаан өнгийн цацаг хийж дээр нь гялалзсан тунгалаг эрдэнийн чулуу хаддаг. Толгойн алчуурыг Чингэс хааны үеэс зүүсэн гэх домог бий. Чингэс хаан бүх монгол аймгуудыг нэгтгэсний дараа хүн бүр толгойдоо алчуур зүүх болсон бөгөөд энэ нь хийсч буй туг далбааг зулай дээрээ залж буйг билэгдэж байгаа бөгөөд улс орноо хүчирхэг байхыг хүссэн утгатай ажээ.


Монгол бүсгүйчүүд гэрлэсэн өдрөөсөө эхлэн үнэтэй гоёмсог толгойн чимэглэл зүүдэг . Монгол эмэгтэйн толгойн чимэглэл нь боолт болон үсний гэрээс бүрднэ. Толгойн боолтонд ихэвчлэн шүр шигтгэдэг бөгөөд мөнгөн унжлага, сувдан хэлхээ, манан шигтгээ бүхий мөнгөн товруунуудаар чимэглэдэг. Ер нь эрдэнийн чулуунд умбаж байгаа мэт ихээр чимэглэх дуртай байжээ. Нэг толгойн боолт 2-3 кг, зарим үед 5кг хүрэх тохиолдол бий. Эрт үед зарим толгойн гоёл нь азарга адуу эсвэл 100 гаруй тэмээний үнэд хүрдэг байсан гэдэг.


Монгол эмэгтэйн толгойн чимэг нь хөгжлийнхээ явцад маш урт замыг туулсан байдаг. 13-р зууны үед монгол эмэгтэйчүүд аль хэдийн толгойн чимэг зүүгээд эхэлсэн байлаа. Гэрлэсэн бүсгүйчүүд “богтаг” хэмээх малгай өмсдөг байв.


Богтаг малгайн оройд шувууны өд юмуу эсвэл тогосны өд хадсан хулсны урт нарийн мөчир хатгадаг байжээ. Уг мөчрийн 4 талд нь тахианы сүүлний өд болон өнөөгийн худалдаачдын шүлсийг гоожуулам гайхалтай сайхан сувд эрдэнийн чулууг хаддаг байжээ. Уг малгайг өмссөн бүсгүйчүүд морь унаад явж байхыг холоос харахад дуулгаа өмсөөд урт жад барин яваа цэрэг эрс шиг харагддаг байжээ.
XV зууны үед шинэ бэрүүд урт улаан өнгийн ууж өмсөж, өндөр богтаг малгай өмсдөг байв. Европын жуулчин П.Карпини тэмдэглэхдээ “Энэ малгайны хэлбэр их онцгой бөгөөд ёслолын малгайг санагдуулдаг. Уг малгайг монголын язгууртан гаралгүй жирийн эмэгтэйчүүд өмсөж олны өмнө гарах хориотой байсан”гэж тэмдэглэжээ. Эндээс өмссөн малгайгаар нь тухайн эмэгтэйн нийгэмд эзлэх байр суурийг мэдэж болох бөгөөд тухайн малгайг эрхэмлэн дээдэлж байсан нь харагдаж байна.


Юань гүрний үед олон жил үргэлжилсэн дайн тулаан төгсгөл болж монгол улс өдөр ирэх тусам улам цэцэглэн хөгжиж байв. Үүнийг даган бусад үндэстэн ястантай эдийн засаг болон соёлын харилцаанд орж , олон янзын хувцас болон гоёл чимэглэлийн материал монголын тал нутагт түрэн орж ирж монгол үндэстний гоёл чимэглэлд шинэ өнгө төрх нэмсэн.


Чин гүрний үед манж үндэстний нөлөөгөөр эрчүүд толгойн орой хэсэгт хэсэг үс үлдээн хойш сүлжиж бусдыг нь хусдаг байжээ. Охидууд гэрлэх насанд хүрэх үедээ л үсээ урт ургуулж эхэлдэг байв. Гэрлээгүй бүсгүйчүүд үсээ олон салаа сүлжиж үзүүрийг нь улаан өнгийн утсаар боодог байсан. Зарим нутгийн бүсгүйчүүд манж маягаар үсээ засдаг болсон боловч хязгаар нутгийн бүсгүйчүүд монголын уламжлалт маягаа хадгалж толгойн оройноос бус дагзны араас үсээ сүлжиж унжуулдаг байв.


XIX зууны үеэс монгол эмэгтэйн толгойн чимэглэлд шүр, сувд, мана, цагаан мөнгө зэргийг түлхүү ашигладаг болсон бөгөөд энэ үеэс гар урчуудын ур чадвар улам дээшилж монголчуудын гоёл чимэглэлийн зүйлс улам гоёмсог, үнэ цэнэтэй, хийц загвар сайтай болж эхэлсэн.


Өнөө цагт монгол бүсгүйчүүдийн гоёл чимэглэлийг наадам, цагаан сар, овоо тахилга, хуримын ёслолын үеэр олж харж болно. Ялангуяа хурим найрын үеэр шинэ бэрийн нүд гялбаж хараа булаам гоёмсог чимэг зүүсгэлийг харж болно. Монгол аль ч ястны бүсгүйчүүдийн толгойн чимэглэл дэлхийн хаана ч очсон хүмүүсийн анхаарлыг татаж, баяр бахдлыг төрүүлдэг билээ.

Б.Цолмонтуяа Дунхуа их сургууль

2012 он

Таны ямар жилтэй вэ?
Та Like дарж саналаа өгсөн ч таны санал нэмэгдэхгүй байвал Confirm дээр дарж саналаа баталгаажуулна уу! Та саналаа өгсөнөөр Facebook дээрээ өөрийн жилийн зурхайг хүлээн авч байх болно.
Мэдээ таалагдсан бол like & share хийнэ үү:


БУСАД

 
 
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ

 

СЭТГЭГДЭЛ
ШИНЭ МЭДЭЭ
Үс тань тослогтож, гэмтээд байна уу? Тэгвэл эдгээрийг туршаад үз!
6 цаг    

Цагаан даваа чиглэлийн 3 км автозамыг ашиглалтад хүлээн авлаа
8 цаг    

АНУ НҮБ-ын Хүний эрхийн зөвлөлөөс гарахаа мэдэгдэв
9 цаг    

"Атилла хаан"-ы түүхийг сонгодог урлагаар харуулна
9 цаг    

УИХ гишүүн Д.Муратыг түтгэлзүүлэх Ерөнхийлөгчийн хориг дэмжигджээ
9 цаг    

ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ХЭРЭГ ЭРХЛЭХ ГАЗРЫН ДАРГА Г.ЗАНДАНШАТАР БНСУ-Д АЖИЛЛАЖ БАЙНА
9 цаг    

ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ҮЗЛЭГ ОНОШЛОГООГ ҮНЭ ТӨЛБӨРГҮЙ ХИЙВ
9 цаг    

90 ГАРУЙ ГА ТАЛБАЙД ОЙЖУУЛАЛТЫН АЖИЛ ХИЙВ
9 цаг    

Б.ГАНЦООЖ: ЖОЛООЧ НАР ЗӨВШӨӨРӨЛ АВАЛГҮЙГЭЭР ЖАГСААЛ ЗОХИОН БАЙГУУЛСНЫГ АЛБАДАН ТАРААСАН
9 цаг    

АНУ НҮБ-ЭЭС НҮҮР БУРУУЛЖ БАЙНА ГЭЖ ҮЗЖЭЭ
9 цаг    

БАЯН-ӨЛГИЙ АЙМГИЙН ЗООНОЗ ӨВЧИН СУДЛАЛЫН ТӨВ ФУРГОН АВТОМАШНТАЙ БОЛОВ
9 цаг    

Хүүхдүүд хохирсон хэргүүд мөрдөн байцаалтын шатанд явж байна
9 цаг    

ХУВАНЦАР САВЫГ АХУЙН ЗОРИУЛАЛТААР АШИГЛАХ НЬ НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДЭД НОЦТОЙ НӨЛӨӨЛЖ БАЙНА ГЭВ
9 цаг    

“ЭРДЭНЭС ТАВАНТОЛГОЙ” КОМПАНИЙН 30 ХҮРТЭЛХ ХУВИЙГ БИРЖЭЭР АРИЛЖААЛНА
9 цаг    

"ЭРДЭНЭС ТАВАН ТОЛГОЙ" ХК-ИЙН ТУЗ-ИЙГ УУЛ УУРХАЙ, ХҮНД ҮЙЛДВЭРИЙН ЯАМ РУУ ШИЛЖҮҮЛЭВ
9 цаг    

КАНАДАД МАРИХУАН БУЮУ ОЛСНЫ УРГАМАЛ ХЭРЭГЛЭХИЙГ ХУУЛИАР ЗӨВШӨӨРЧЭЭ
9 цаг    

"60 ТЭРБУМЫН" АСУУДЛААР НЭЭЛТТЭЙ СОНСГОЛ ЯВУУЛАХЫГ УРИАЛАВ
9 цаг    

ААН-ИЙН БУРУУТАЙ ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА, ЭЦЭГ ЭХИЙН ХАРАА ХЯНАЛТГҮЙГЭЭС ХҮҮХДИЙН АМЬ НАС ЭРСДЭЖ БУЙГ СЭРЭМЖЛҮҮЛЭВ
9 цаг    

ӨНГӨТ ЧУЛУУ ,ҮНЭТ ЭДЛЭЛИЙН ЗӨРЧЛИЙГ ЭРҮҮ ҮҮСГЭН ШАЛГАЖ БАЙНА
9 цаг    

Ц.ЦОГЗОЛМАА: НАС БАРСАН ХҮҮГИЙН АР ГЭРЭЭС ЗАСГИЙН ГАЗАР УУЧЛАЛТ ХҮСЧ БАЙНА
9 цаг    

“ТЭНГЭРИЙН ТАШУУР” БАЛЕТААР АТИЛЛА ХААНЫ БААТАРЛАГ ТҮҮХИЙГ ӨГҮҮЛНЭ
9 цаг    

НҮБ-ЫН ЕРӨНХИЙ АССАМБЛЕЙН ХҮРЭЭНД ОЛОН ТАЛТ УУЛЗАЛТ ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ ТӨЛӨВТЭЙ БАЙНА
9 цаг    

ЗАМЫН -ҮҮД БООМТ ХЭВИЙН АЖИЛЛАЖ БАЙНА
9 цаг    

БХҮИС-ИЙН ТӨГСӨГЧДӨД ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА ЭНГЭРИЙН ТЭМДЭГ, ДИПЛОМ ГАРДУУЛЛАА
10 цаг    

ҮНДЭСНИЙ АВРАХ БРИГАД ТУГАА МАНДУУЛЖ, ШИНЭ АЛБАН ХААГЧИД ТАНГАРАГ ӨРГӨЛӨӨ
10 цаг    

Олимпын медельтнуудаар зоосон мөнгө, цуврал маркууд хийнэ
10 цаг    

ОЛОН УЛСЫН “ХОНГООДОР УГАЙ НААДАН”-Д ХАНХЧУУД АМЖИЛТТАЙ ОРОЛЦЛОО
10 цаг    

“БИ ГЭРТЭЭ” ДУГУЙЛАН ЭХЭЛЛЭЭ
10 цаг    

ЦАГДААГИЙН БАЙГУУЛЛАГАД ХЯНАЛТ ТАВИХ “ИРГЭНИЙ ЗӨВЛӨЛ”-ИЙН БҮРЭЛДЭХҮҮНИЙГ ШИНЭЧИЛЛЭЭ
10 цаг    

Энэ Бямба гарагт бүх спорт заалууд үнэгүй үйлчилэхээр болжээ
11 цаг    

Хүнийг ядаргаанд оруулдаг шалтгаанууд
11 цаг    

Энэ зун тренд болох усны хувцаснууд
11 цаг    

Замын-Үүдэд үүсээд буй нөхцөл байдал хэвийн байдалд орлоо
11 цаг    

Нэг сартай охин жирэмсэлжээ
12 цаг    

БНХАУ-ЫН АГААРЫН БОХИРДЛЫГ БУУРУУЛСАН ТУРШЛАГЫГ СУДАЛЖ ХАМТРАН АЖИЛЛАХААР БОЛОВ
12 цаг    

СУМДЫН БАЯР НААДМЫН ХУГАЦААГ ТОГТООВ
12 цаг    

“ШИЛДЭГ ЦАХИМ ХИЧЭЭЛ”-ИЙН УРАЛДААНД ХОВД СУМЫН ЦЭЦЭРЛЭГ ШАЛГАРЛАА
12 цаг    

ҮЛЭГ ГҮРВЭЛҮҮДИЙН МӨР ОЛЖ ИЛРҮҮЛЖЭЭ
12 цаг    

Д.ТРАМПЫН ЗАСАГ ЗАХИРГААНЫ ЭСРЭГ ШҮҮХЭД НЭХЭМЖЛЭЛ ГАРГАНА ГЭЖ МЭДЭГДЖЭЭ
12 цаг    

ТӨР, ЗАСГААС ОЙН НӨХӨРЛӨЛ, ҮЙЛДВЭРЛЭГЧДИЙГ МЭРГЭШҮҮЛЭХЭД АНХААРЧ ДЭМЖИЖ БАЙНА
12 цаг    

ЭЛЧИН САЙД ЖОН ЖЭ НАМ: ОЛОН УДАА ЗОРЧИХ ВИЗ ОЛГОЛТЫГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ ЗОРИЛТТОЙ БАЙНА
12 цаг    

Ч.ХҮРЭЛБААТАР: "ОЮУ ТОЛГОЙ"-ТОЙ ХОЛБООТОЙ БОЛГООМЖЛОЛ БҮХИЙ ЗААЛТУУДЫГ БУЦААЛАА
12 цаг    

Эмэгтэй хүнтэй адилхан авир гаргадаг секс робот
12 цаг    

ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ НИЙЛЭГ УУТЫГ ХЭРЭГЛЭЭНЭЭС ХАЛАХ ШИЙДВЭР ГАРГАЛАА
13 цаг    

МОНГОЛЫН ТАМИРЧДЫН ӨДРӨӨР СПОРТ ЗААЛУУД ИРГЭДЭД НЭЭЛТТЭЙ ҮЙЛЧИЛНЭ
13 цаг    

Д.СУМЪЯАБАЗАР: ТАВАН ТОЛГОЙГ ЭРЧИМЖҮҮЛЭХ ТӨСЛИЙГ ЯАРАЛТАЙ ГОРИМООР ХЭЛЭЛЦҮҮЛЭХ БОЛЛОО
13 цаг    

АВСТРАЛИЙН СҮЛЖЭЭ ДЭЛГҮҮР ГЯЛГАР УУТ ХУДАЛДААЛАХААС ТАТГАЛЗЖЭЭ
13 цаг    

ХИАМНААС ХОРДСОН БАЙХ МАГАДЛАЛТАЙ БАЙНА
13 цаг    

СЭЛЭНГЭ АЙМГИЙН УЛСЫН АРХИВЫН ХАДГАЛАХ ӨРӨӨНИЙ БАГТААМЖ ХҮРЭЛЦЭХЭЭ БОЛЬЖЭЭ
13 цаг    

‘’Цэвэрч-Баянзүрх’’ аяны хүрээнд 1.698 тонн хог хаягдал цэвэрлэв
13 цаг    


Нүүр хуудас | Фото мэдээ | Видео мэдээ | Сурталчилгаа байршуулах | Холбоо барих Утас: 89460-008, 7711-2424
© 2016 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. ARDCHILAL.MN.