Мэдээ
УЛААНБААТАР ºC
USD АНУ доллар 2,495.23
2018 оны 12-р сарын 11
Мэдээлэл хайх:
Зөвлөгөө | 7 хоногийн тойм | Олны танил | Шар | Танин мэдэхүй | Түүхэн хүмүүс | Кино урлаг | Дуу хөгжим | Номын ертөнц | Гадаад мэдээ | +18

Монгол эмэгтэйн толгойн чимэг

НИЙТЛЭСЭН: 2017-12-04 14:31:45
Бусад > Танин мэдэхгүй | Сэтгэгдэл: 0

Монгол үндэсний гоёл чимэглэлийн зүйлс нь маш гоёмсог, нарийн түвэгтэй хийцтэй байдаг.


Гоёл чимэглэлийн бүтээгдэхүүний хэлбэр хийц нь тухайн хүний нас, гэрлэсэн эсэхээс хамаарч харилцан адилгүй байдаг бөгөөд нутаг нутагт өөр өөр хэв загвартай байдаг. Мөн гоёлын болон энгийн хийцтэй гэж ялгагдах бөгөөд толгойн, гарын, бүсэлхийн чимэг гэж ангилж болно. Монголчуудын хувцас хэрэглэлийг ерөнхийд нь толгойн чимэглэл, дээл, бүс, гутал гэж 4 хувааж үздэг. Толгойн чимэглэлд малгай, үсний даруулга, ээмэг, шанаавч, хавчаар, шилэвч зэрэг нь орно. Монгол үндэсний хувцас хэрэглэлийн хамгийн сүрлэг гоёмсог хэсэг нь толгойн чимэглэл юм.


Монгол эмэгтэйчүүд өдөр тутам жирийн толгойн алчуур зүүдэг байжээ. Толгойн алчуур нь алд гаруй урттай, олон янзын өнгө хийцтэй байдаг. Ихэвчлэн даавуу, торго, дурдангаар хийдэг байсан. Залуу бүсгүйчүүд толгойн алчуурыг зүүхдээ баруун шанаан дээр зангидан 2 үзүүрийг нь доош унжуулж зүүдэг бол гэрлэсэн эмэгтэйчүүд үзүүрийг нь доош унжуулахгүйгээр зулай хэсгээ битүү ороож зүүдэг байжээ. Онцгой тохиолдолд мандаж буй нар луу нисэж буй хангарьд эсвэл сувдаар тоглож буй лууны дүрсийг хатгаж оёсон малгай өмсдөг байв. Малгайн оройд улаан өнгийн цацаг хийж дээр нь гялалзсан тунгалаг эрдэнийн чулуу хаддаг. Толгойн алчуурыг Чингэс хааны үеэс зүүсэн гэх домог бий. Чингэс хаан бүх монгол аймгуудыг нэгтгэсний дараа хүн бүр толгойдоо алчуур зүүх болсон бөгөөд энэ нь хийсч буй туг далбааг зулай дээрээ залж буйг билэгдэж байгаа бөгөөд улс орноо хүчирхэг байхыг хүссэн утгатай ажээ.


Монгол бүсгүйчүүд гэрлэсэн өдрөөсөө эхлэн үнэтэй гоёмсог толгойн чимэглэл зүүдэг . Монгол эмэгтэйн толгойн чимэглэл нь боолт болон үсний гэрээс бүрднэ. Толгойн боолтонд ихэвчлэн шүр шигтгэдэг бөгөөд мөнгөн унжлага, сувдан хэлхээ, манан шигтгээ бүхий мөнгөн товруунуудаар чимэглэдэг. Ер нь эрдэнийн чулуунд умбаж байгаа мэт ихээр чимэглэх дуртай байжээ. Нэг толгойн боолт 2-3 кг, зарим үед 5кг хүрэх тохиолдол бий. Эрт үед зарим толгойн гоёл нь азарга адуу эсвэл 100 гаруй тэмээний үнэд хүрдэг байсан гэдэг.


Монгол эмэгтэйн толгойн чимэг нь хөгжлийнхээ явцад маш урт замыг туулсан байдаг. 13-р зууны үед монгол эмэгтэйчүүд аль хэдийн толгойн чимэг зүүгээд эхэлсэн байлаа. Гэрлэсэн бүсгүйчүүд “богтаг” хэмээх малгай өмсдөг байв.


Богтаг малгайн оройд шувууны өд юмуу эсвэл тогосны өд хадсан хулсны урт нарийн мөчир хатгадаг байжээ. Уг мөчрийн 4 талд нь тахианы сүүлний өд болон өнөөгийн худалдаачдын шүлсийг гоожуулам гайхалтай сайхан сувд эрдэнийн чулууг хаддаг байжээ. Уг малгайг өмссөн бүсгүйчүүд морь унаад явж байхыг холоос харахад дуулгаа өмсөөд урт жад барин яваа цэрэг эрс шиг харагддаг байжээ.
XV зууны үед шинэ бэрүүд урт улаан өнгийн ууж өмсөж, өндөр богтаг малгай өмсдөг байв. Европын жуулчин П.Карпини тэмдэглэхдээ “Энэ малгайны хэлбэр их онцгой бөгөөд ёслолын малгайг санагдуулдаг. Уг малгайг монголын язгууртан гаралгүй жирийн эмэгтэйчүүд өмсөж олны өмнө гарах хориотой байсан”гэж тэмдэглэжээ. Эндээс өмссөн малгайгаар нь тухайн эмэгтэйн нийгэмд эзлэх байр суурийг мэдэж болох бөгөөд тухайн малгайг эрхэмлэн дээдэлж байсан нь харагдаж байна.


Юань гүрний үед олон жил үргэлжилсэн дайн тулаан төгсгөл болж монгол улс өдөр ирэх тусам улам цэцэглэн хөгжиж байв. Үүнийг даган бусад үндэстэн ястантай эдийн засаг болон соёлын харилцаанд орж , олон янзын хувцас болон гоёл чимэглэлийн материал монголын тал нутагт түрэн орж ирж монгол үндэстний гоёл чимэглэлд шинэ өнгө төрх нэмсэн.


Чин гүрний үед манж үндэстний нөлөөгөөр эрчүүд толгойн орой хэсэгт хэсэг үс үлдээн хойш сүлжиж бусдыг нь хусдаг байжээ. Охидууд гэрлэх насанд хүрэх үедээ л үсээ урт ургуулж эхэлдэг байв. Гэрлээгүй бүсгүйчүүд үсээ олон салаа сүлжиж үзүүрийг нь улаан өнгийн утсаар боодог байсан. Зарим нутгийн бүсгүйчүүд манж маягаар үсээ засдаг болсон боловч хязгаар нутгийн бүсгүйчүүд монголын уламжлалт маягаа хадгалж толгойн оройноос бус дагзны араас үсээ сүлжиж унжуулдаг байв.


XIX зууны үеэс монгол эмэгтэйн толгойн чимэглэлд шүр, сувд, мана, цагаан мөнгө зэргийг түлхүү ашигладаг болсон бөгөөд энэ үеэс гар урчуудын ур чадвар улам дээшилж монголчуудын гоёл чимэглэлийн зүйлс улам гоёмсог, үнэ цэнэтэй, хийц загвар сайтай болж эхэлсэн.


Өнөө цагт монгол бүсгүйчүүдийн гоёл чимэглэлийг наадам, цагаан сар, овоо тахилга, хуримын ёслолын үеэр олж харж болно. Ялангуяа хурим найрын үеэр шинэ бэрийн нүд гялбаж хараа булаам гоёмсог чимэг зүүсгэлийг харж болно. Монгол аль ч ястны бүсгүйчүүдийн толгойн чимэглэл дэлхийн хаана ч очсон хүмүүсийн анхаарлыг татаж, баяр бахдлыг төрүүлдэг билээ.

Б.Цолмонтуяа Дунхуа их сургууль

2012 он

Таны ямар жилтэй вэ?
Та Like дарж саналаа өгсөн ч таны санал нэмэгдэхгүй байвал Confirm дээр дарж саналаа баталгаажуулна уу! Та саналаа өгсөнөөр Facebook дээрээ өөрийн жилийн зурхайг хүлээн авч байх болно.
Мэдээ таалагдсан бол like & share хийнэ үү:


БУСАД

 
 
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ

 

СЭТГЭГДЭЛ
ШИНЭ МЭДЭЭ
ЦААШИД ШАТАХУУНЫ ҮНЭ ҮЕ ШАТТАЙГААР БУУРНА.
9 цаг    

ХОТЫН ДАРГА С.БАТБОЛДЫГ ҮҮРЭГТ АЖЛААС НЬ ЧӨЛӨӨЛЛӨӨ
10 цаг    

ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗҮГЭЭС ЕРӨНХИЙ ХЯНАЛТЫН СОНСГОЛ ЯВУУЛАХ ТУХАЙ АЛБАН БИЧИГ ХҮРГҮҮЛЭВ
10 цаг    

УИХ ДАХЬ АРДЧИЛСАН НАМЫН БҮЛГЭЭС МАН-Д ШААРДЛАГА ХҮРГҮҮЛЛЭЭ
11 цаг    

АШУҮИС-ИЙН ЦОГЦОЛБОРЫН СУРГАЛТЫН ТӨВ, ЭМНЭЛГИЙН БАРИЛГЫГ НЭЭВ
12 цаг    

“KFC” ХООЛНЫ ГАЗАРТ СОГТУУ ИРГЭН БУУ ГАРГАЖ ТАНХАЙРЧЭЭ
12 цаг    

“МЭДЛЭГ, УР ЧАДВАР ДЭЭШЛҮҮЛЭХ” СУРГАЛТАД ХАМРАГДАЖ БАЙНА
13 цаг    

ШАТАР СОНИРХОГЧДЫН НИЙСЛЭЛИЙН АВАРГЫГ ШАЛГАРУУЛЛАА
13 цаг    

ОХИД, ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЭРХИЙН АСУУДЛААР ХАМТАРЧ АЖИЛЛАХ САНАМЖ БИЧИГ БАЙГУУЛЛАА
13 цаг    

НҮБ-ЫН БАЙГАЛЬ ОРЧНЫ ХӨТӨЛБӨРИЙН ХҮРЭЭНД ГОЛОМТ БАНК ГЛОБАЛ БАНКУУДТАЙ ХАМТРАН ХАРИУЦЛАГАТАЙ БАНКНЫ БИЗНЕСИЙН ЗАРЧМУУДЫГ САНААЧЛАН ГАРГАЛАА
13 цаг    

2018 ОНЫ ТРЭНД ҮГНҮҮД
14 цаг    

Б.ПҮРЭВДОРЖ: НАМРЫН ЧУУЛГАНААР ХЭЛЭЛЦЭХ АСУУДАЛ 5-10 ХУВЬТАЙ БАЙНА
14 цаг    

МАН-ЫГ ТАТАН БУУЛГАХААР УЛСЫН ДЭЭД ШҮҮХЭД ХАНДАВ
14 цаг    

ТАЛУУД ХАМТРАН АЖИЛЛАХ САНАЛ СОЛИЛЦОВ
14 цаг    

ХОТЫН ДАРГАД ТАЛАРХАЛ ИЛЭРХИЙЛЭВ
14 цаг    

ОСГОЛТ, ХӨЛДӨЛТӨӨС СЭРГИЙЛЬЕ!
14 цаг    

ТАКЭШИ КИТАНО "ТАКАНОИВА ЗААВАЛ ЗОДОГ ТАЙЛАХ ХЭРЭГГҮЙ БАЙЛАА" ЯПОНЫ ОДУУД ТАКАНОИВАГЫН ТАЛААР...
14 цаг    

БОДИТ ЯВДЛААС СЭДЭВЛЭСЭН ШИЛДЭГ 12 СОЛОНГОС КИНО
14 цаг    

КЕВИН ХАРТЫГ “ОСКАР"-ЫН ХӨТЛӨГЧӨӨС ХӨӨГДЖЭЭ
14 цаг    

ХОЛБООНООС БАРИЛД ГЭСЭН Ч ТАКАНОИВА ЗОДОГ ТАЙЛЛАА
14 цаг    

36 НАС ХҮРСЭН НИКИ МИНАЖИЙН АМЬДРАЛЫН ДҮРЭМ
14 цаг    

EBAY ДЭЭР МЯНГАН АМ.ДОЛЛАРААР ЗАРАГДСАН СҮНСТЭЙ ХҮҮХЭЛДЭЙ ЭЗЭН РҮҮГЭЭ ДАЙРСАН ГЭВ
15 цаг    

4 ЖИЛИЙН ӨМНӨ АЛГА БОЛСОН МАЛАЙЗЫН ОНГОЦНООС ДУУТ ШУУДАН ИРСЭН ГЭЖ ШУУГИЖ БАЙНА
15 цаг    

АН-ЫН ДАРГА С.ЭРДЭНЭ БНАСАУ-ЫН ГАДААД ХЭРГИЙН САЙДЫГ ХҮЛЭЭН АВЧ УУЛЗЛАА
15 цаг    

Ц.ЦОГЗОЛМАА: ӨӨРИЙНХӨӨ БУРУУ ҮЙЛДЭЛД БУСДЫГ БУРУУТГАЖ, ДАРАМТ ҮЗҮҮЛЖ БОЛОХГҮЙ
15 цаг    

Шинэ үгийг хэзээ ч мартахгүйгээр цээжлэх “гурван минутын арга”
15 цаг    

ХҮҮХДЭЭ ЦЭВЭР АГААРТ, ХАНИАД ТОМУУГҮЙ ӨВӨЛЖҮҮЛЭХ АМЬДРАЛД ОЙРХОН 7 ЗӨВЛӨГӨӨ
15 цаг    

ЦООХОР ИРВЭС АНХ УДААГАА КАМЕРЫН ДУРАНД ӨРТӨВ
15 цаг    

“ХҮҮХДИЙН КАБИНЕТ” УРТАСГАСАН ЦАГААР АЖИЛЛАЖ БАЙНА
15 цаг    

ДЭЛХИЙН МИССЭЭР МЕКСИКИЙН ГОО БҮСГҮЙ ШАЛГАРЛАА
15 цаг    

МОНГОЛ ҮНДЭСНИЙ ХУВЦАС "MISS UNIVERSE"-ИЙН ШИЛДЭГ ДӨРӨВТ БАГТЖЭЭ
15 цаг    

СЭТГҮҮЛЗҮЙН САЛБАРЫН ШИЛДГҮҮД ТОДОРЛОО
15 цаг    

ЕРӨНХИЙ КОНСУЛ Э.ГАЛБАДРАЛ НОХОЙ ЧАРГАНЫ АЯЛАГЧ Д.ТҮВШИНБАЯРЫГ ХҮЛЭЭН АВЧ УУЛЗЛАА
16 цаг    

ХИЛИЙН ЧАНАДАД БОЛОВСРОЛ ЭЗЭМШСЭН ШИЛДЭГ 100 ЗАЛУУГ НЭГТГЭНЭ
16 цаг    

ЖИРЭМСЭН ЭМЭГТЭЙД ХАРЬЯАЛАЛ ХАРГАЛЗАХГҮЙГЭЭР ТУСЛАМЖ ҮЗҮҮЛЖ БАЙХЫГ ДААЛГАЖЭЭ
16 цаг    

ТОРГОН ХИЛИЙН ДАРХАН БАЙДАЛ АЛДАГДЖЭЭ
17 цаг    

СҮМО БӨХИЙН ХОЛБООНЫ 25 ЖИЛИЙН ОЙН БАРИЛДААНД О.ХАНГАЙ ТҮРҮҮЛЛЭЭ
17 цаг    

ЕРӨНХИЙЛӨГЧ УИХ-ЫН ЧУУЛГАНЫ ХУРАЛДААНД ХААЛТТАЙ МЭДЭЭЛЭЛ ХИЙНЭ
18 цаг    

УБТЗ-ЫН 6000 АЖИЛТАН “ҮНДЭСНИЙ ХУРИМТЛАЛЫН ХӨТӨЛБӨР”-Т НЭГДЛЭЭ
18 цаг    

НИЙТИЙН СОНСГОЛ ЗОХИОН БАЙГУУЛЛАА
18 цаг    

129 ДҮГЭЭР ЦЭЦЭРЛЭГИЙН ЗАСВАРЫН ТӨСЛИЙН ГЭРЭЭНД ГАРЫН ҮСЭГ ЗУРЛАА
18 цаг    

"ХҮНИЙ ЭРХИЙГ ДАРХЛААЖУУЛЪЯ. ТА Ч БАС ЭРХЭЭ ХАМГААЛ" ӨДӨРЛӨГ БОЛНО
19 цаг    

НАМЫН БҮЛГҮҮД ХУРАЛДАНА
19 цаг    

УЛААНБААТАРТ 16-18 ХЭМ ХҮЙТЭН БАЙНА
19 цаг    

ҮС ШИНЭЭР ҮРГЭЭЛГЭХ БУЮУ ЗАСУУЛБАЛ БАЯЛАГ ТӨГС БОЛНО
19 цаг    

КОФЕ УУХ НЬ ЭЛЭГНИЙ ХАВДРААР ӨВЧЛӨХ ЭРСДЛИЙГ БУУРУУЛНА
1 өдөр    

САХАЛ ЭРЧҮҮДИЙГ ЭРС ӨӨРЧИЛДӨГ ГЭДГИЙГ БОДИТООР НОТЛОН ХАРУУЛАХ 20 ЖИШЭЭ
1 өдөр    

ЭНЭХҮҮ ТУНГАЛАГ ЗҮЙЛ ЯМАР Ч ЦОНХЫГ НАРНЫ ГЭРЛЭЭР ЭРЧИМ ХҮЧ ГАРГАХ ЭХ ҮҮСВЭР БОЛГОН ХУВИРГАЖ ЧАДНА
1 өдөр    

ХҮН БҮХЭН АМЬДРАЛЫНХАА ТУРШИД 3 ХАЙРТАЙ УЧИРДАГ
1 өдөр    

ХАНИАЛГА, ТОЛГОЙН ӨВЧИН, ДЕПРЕССИЙГ Ч ХҮРТЭЛ – АЛГАН ДЭЭРХ ГАНЦ ЦЭГ ДЭЭР ДАРААД Л АРИЛГАЖ БОЛНО
1 өдөр    


Нүүр хуудас | Фото мэдээ | Видео мэдээ | Сурталчилгаа байршуулах | Холбоо барих Утас: 89460-008, 7711-2424
© 2016 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. ARDCHILAL.MN.