Мэдээ
УЛААНБААТАР ºC
USD АНУ доллар 2,495.23
2020 оны 08-р сарын 05
Мэдээлэл хайх:
Зөвлөгөө | 7 хоногийн тойм | Олны танил | Шар | Танин мэдэхүй | Түүхэн хүмүүс | Кино урлаг | Дуу хөгжим | Номын ертөнц | Гадаад мэдээ | +18

“Тахь” Монгол эх нутагтаа 25 жил налгар идээшин нутагшсаар

НИЙТЛЭСЭН: 2017-04-15 16:44:56
Бусад > Кино урлаг | Сэтгэгдэл: 0

Дэлхийн талыг хэсч, хэрэн нутаглаж явсан тахь бол Монголын байгалийн уугуул амьтан. Харин одоо Монгол эх нутагтаа тахь идээшиж, сэргээн нутагшуулсны 25 жилийн ой энэ жил буюу 2017 онд тохиож байна. Ойг тэмдэглэх ажлын хүрээнд Олон Улсын Тахь групп 4 дүгээр сарын 14-ний өдөр Улаанбаатар хотын  төвд  байрладаг  Blue moon уран зургийн  галерейд “ТАХЬ ЭХ НУТАГТАА” сэдэвтэй үзэсгэлэнгийн нээлт боллоо.

Энд зүүн гарын говьд нутагшуулж байгаа тахийн сүрэг болон тус бүс нутгийн онцлогийг харуулсан шилдэг зургуудаас бүрдсэн үзэсгэлэн, худлалдаа болж байна. Үзэсгэлэн энэ сарын 20-ыг хүртэл үргэлжлэх юм. Нээлтийн үеэр Швейцарийн хөгжлийн агентлаг ерөнхий консул хатагтай Габрийла Шпирли болон Монгол Улсын байгаль орчны гавъяат ажилтан, Тахь төслийг санаачлагч, Олон Улсын Тахь группын хүндэт гишүүн О.Доржраа, Олон Улсын Тахь группын Монгол дахь товчооны захирал Н.Энхсайхан нар оролцож, үг хэлсэн юм. Энд бас Швейцариас Олон Улсын Тахь группын удирдагч, доктор Анита Фахрни-Минер /Anita Fahrni-Minear/ хүрэлцэн ирсэн байлаа.

Швейцарийн хөгжлийн агентлаг Монголын дархан цаазат бүсийн нутагт байгаа иргэдийг байгаль орчин, дархан цаазат ховор амьтдаа хамгаалахад нь туслаж, мөн тэдний үр хүүхдүүдэд англи хэл зааж, орон нутгийн хөгжилд хувь нэмэр оруулж байгаа зэрэг нь Монгол-Швейцарийн харилцааг ойртуулан идэвхжүүлж байна гэж нээлтийн эхэнд ярилаа. Эх нутагтаа нутагшаад 25 жил идээшиж буй тахинууд, монгол байгаль орчиндоо дасан үржиж байгаа нь энэ үзэсгэлэнгийн зурагнуудаас сонирхолтой харагдаж байлаа. Гадаад, дотоодын олон хүмүүс хүрэлцэн ирж, тахины гэрэл зургуудыг таалан үзэж байв.

Энэ үеэр Олон Улсын Тахь группын хүндэт гишүүн О.Доржраа хэлэхдээ “Тахийг Монгол эх нутагт нь нутагшуулах тухай асууудал 1985 онд Москва хотод Орос, Монголын эрдэмтэн, судлаачдын дунд анх яригдаж, дараа нь бэлтгэл ажил эхэлсэн юм. Хамгийн гол нь Монгол нутгаас тахийг нутагшуулах газрыг шилж сонгох ажлыг гадаад, дотоодын судлаач, эрдэмтдийн хүчээр зохион байгуулсан. Ер нь тахийн уугуул нутаг бол Хустайн нуруу юм. 1990 онд Сайд нарын зөвлөлийн шийдвэрээр тахийг нутагшуулах болсон. Ингэд тухайн үеийн Байгаль орчны сайд асан н.Батжаргал тогтоол гаргаж, 1992 оны 6 дугаар сарын 5-7-ны өдрүүдэд тахийг эх нутагт нь анх авчирсан түүхтэй. Тахийн сүргийг үржүүлэхэд гадаад, дотоодын эрдэмтэн, судлаачдын хувь нэмэр их байгааг тэмдэглэх ёстой. Одоо тусгай хамгаалалттай газрыг өргөтгөх асуудал УИХ-ын хуралдаанаар яригдаж байгаа. Тахь Монгол эх нутагтаа улам их үржиж, тахийн судлал ч хөгжинө гэдэгт итгэж байна.” гэж онцоллоо.

Тахь нутагшуулах ажлын бэлтгэлийг 1986-1990 онуудад хийжээ. Тахиа эх нутагтаа нутагшуулах гэж газраа сонгох эрэл хайгуул хийж эхлээд Богд уулын Өвөр Зайсангийн хөндийг товлосон байжээ.  Гэвч тэр газар нутаг нийцэхгүй болж, үргүй зардал зарцуулж өнгөрсөн юм байна.  Дараа нь олон улсын эрдэмтэдтэй зөвлөлдөж, очиж үзээд Дархан цаазат Зүүн говийг сонгосон байна. Энэхүү говь нь тахийн уугуул нутаг байсан гэнэ. Тиймээс уугуул нутагт нь анхны тахийн сүргийг Голландаас Хустайн нуруунд авчирчээ. Одоо Хустайн нуруу, Хомын тал, Тахийн тал хэмээх газруудад тахь налгар сайхан нутагшиж байгаа юм. Энэхүү идээшиж буй газрууд адууны өвөг гэлцдэг тахь үржүүлгийн бүс нутаг болсон байна. Тахь нь манай орны унаган амьтан аж.

14 жил тахь судалж байгаа Д.Өсөхжаргал гэх залуу энэхүү үзэсгэлэнг сонирхож байхад санал солилцсон юм. Тэрээр ”Тахь бол зэрлэг амьтан учир ургамал, өвсөн тэжээлээр хооллодог. Монголд анх бүр эрт 970-аад онд тахь байсан гэж түүхэн эх сурвалжид товчхон дурдсан байдаг. Хамгийн анх 1992 онд 16 тахийг Монгол эх нутагт нь тээвэрлэн авчирсан гэдэг. Ингээд энэ оноос хойш тэгш тоотой жилүүдэд дөрвөн удаа тус бүр 16 тахийг Монголд авчирсан юм билээ. Нийт 84 тахь авчраад одоо 400 орчим тахьтай болж байгаа юм.” гэж сонирхууллаа.

Өнгөрсөн оны 7 дугаар сарын эхээр / 8-9-нд/ Чех Улсын Амьтны хүрээлэнгээс дөрвөн тахь тээвэрлэн авчирч, Зүүн говьд нутагшуулсан. Чех Улсаас манай улсад суугаа Элчин сайд Ивана Гроллова тахь авчрах энэ үеэр сэтгүүлчидтэй уулзахдаа “Монгол орны байгаль хамгаалах салбар болон тахь нутагшуулах ажилд хоёр орны хамтын ажиллагаа амжилттай хэрэгжиж байгаа. Үүний нэг тод үйл явдал нь манай Чех Улсын Амьтны хүрээлэнгээс өнөөдөр дөрвөн тахь авчирлаа. Цаашид эх нутагтаа сүрэгтэйгээ нийлж, үржинэ. Прага хотын амьтны хүрээлэн нь Монгол тахийг аврахад чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Тус хүрээлэн Монголд гурав дахь удаагаа тахийн сүргийн бүтцийг сайжруулах ажлыг зохин байгуулсан. Ер нь Чехийн Засгийн газрын  дэмжлэгтэйгээр  тахийг хамгаалах чиглэлд хоёр төрлийн төслийг хэрэгжүүлсэн” гэж хэлж байсан. Тахийг Монгол эх нутагт нь нутагшуулан үржүүлэхэд Швейцариас гадна Чех Улсын хувь нэмэр их байгааг энд бас тэмдэглэх ёстой юм. Чех Улсын ЭСЯ-ны зүгээс тахь нутагшуулж буй манай улсын орон нутгийн иргэдийн байгаль орчныг хамгаалах боловсролд нэлээд анхаарч ажилласан байна. Мөн хүүхэд залуусын дунд экологийн клуб байгуулах, тахийн дүрс бүхий  эсгий урлалыг хөгжүүлэх зэргээр хоёр тал хамтран ажиллажээ.

Үзэсгэлэнгийн үеэр тахийг олон жил судалж байгаа эрдэмтэн судлаач, Олон улсын Тахь группын хүндэт гишүүн О.Доржраагаас тахь яагаад гадаад орон руу өмнө нь хэсч байсан талаар тодруулахад “Тахийг“Прижевальскийн адуу” хэмээн нэрлэж, алдаршсан юм. Тахь нь 1700-аад онд дэлхийн олон улс оронд тархан амьдарч байсан. 1896 онд Оросын судлаачид анх Монголоос тахь барьж эхэлсэн байгаа юм. Оросууд Ховд аймгийн Алтай, Үенч болон Зүүн гарын говь нутгаас анх тахийн унагыг олноор барьж Украин, дараа нь Герман руу гаргасан түүхтэй. Хамгийн сүүлийн байдлаар Германы нэгэн худалдаачин 88 унага барьж Европын  бусад орнуудад тараасан байгаа юм. Эндээсээ үржин улмаар Голланд, Швейцарь, Англи,  Америк руу ачигдсан гэсэн мэдээллүүд бичигдсэн байдаг гэж хэлж байлаа.

Ингэж л харийн нутаг руу одсон Монгол тахь эх нутгийнхаа байгальдаа эргэн ирж, олширчээ. Харин Чехийн судлаачид тахийн удмын санг нарийвчлан судалж байсан учир энэхүү мэдээлэл тэнд түүх болон хадгалагдан бичигджээ. Үүний үр дүнгээр монголчууд байгалийн ховор амьтан тахийг хайрлан, хамгаалж чаддаг болсны илрэл энд дурдсан үйл явдлууд мөн. Иймээс тахийг хайрлаж хамгаалах өдрийг тэмдэглэж байгаа нь энэ юм. Дашрамд сонирхуулахад, Хятад, Монгол хоёр улсын хил дамнасан тахийн сүрэг олон жилийн өмнө байжээ. Монголоос авч явсан тэр 88 буюу үлдсэн 13 тахийн  удам угсаа нь одоогийн Шинжаан Уйгарын нутагт нутагшсан байдаг гэж дуулдлаа.

Швейцарийн хөгжлийн агентлагийн ерөнхий консул хатагтай Габрийла Шпирли тахь эх нутагтаа үржин, тавтай нутагшиж байгаа талаар тэмдэглэхдээ “Тахь нь зөвхөн монголчууд төдийгүй хүн төрөлхтөний өв гэдгийг бид өнөөдөр илүү сайн ойлгосон байх. Говь нутгийн онцлог байхгүйгээр говь гэж байхгүйтэй адил монголчуудын хувьд энэхүү хийморлог, зэрлэг адуу нь тасралтгүй үргэлжлэх “Тал нутгийн илэрхийлэл” юм. Тахийн хувь заяа 30 жилийн өмнө тодорхой бус байсан хэдий ч одоогоос 25 жилийн өмнөөс тахь өөрийн эх орондоо давхих болсон юм. Энэ нь хүн төрөлхтний бэлэг ба аливаа төрөл зүйл хэрхэн хурдан устаж үгүй болдог, сүүлийн мөчид эргэн сэргээн нутагшуулахад хэр их зардал гардаг болохыг харуулсан анхааруулга байлаа. “ гэжээ.

Хамгийн гол нь өнгөрсөн он жилүүдэд тахь байгальд зэрлэгээрээ үзэгдэхээ больж устаж эхэлсэн гэдэг. Ийм нөхцөл байдалтай байхад тахийг эх нутагт нь сэргээн нутагшуулж чадсан нь байгаль орчныг хамгаалахад оруулсан гадаад, дотоодын байгууллагын маш том хувь нэмэр болсон байна. Ийнхүү Зүүнгарын говьд нутагшуулж байгаа тахийн сүргийн талаарх гэрэл зургийн үзэсгэлэн, энэ өдрийн арга хэмжээ нотлон харууллаа.

                     Б.Баярмаа

 

Таны ямар жилтэй вэ?
Та Like дарж саналаа өгсөн ч таны санал нэмэгдэхгүй байвал Confirm дээр дарж саналаа баталгаажуулна уу! Та саналаа өгсөнөөр Facebook дээрээ өөрийн жилийн зурхайг хүлээн авч байх болно.
Мэдээ таалагдсан бол like & share хийнэ үү:


БУСАД

 
 
СЭТГЭГДЭЛ БИЧИХ

 

СЭТГЭГДЭЛ
ШИНЭ МЭДЭЭ
Явган хүний зам чөлөөлөх ажил энэ зун үргэлжилсэнгүй
2 долоо хоног    

Оюу толгойн гүний уурхайд ажиллах 48 хүн Австралиас иржээ
2 долоо хоног    

МУИС-ийн багш, ажилтнуудад орон сууц эзэмших эрхийн бичиг гардуулжээ
2 долоо хоног    

Оюутнуудын судалгааны ажлыг дэмжинэ гэв
2 долоо хоног    

Нийслэлд шатахуун түгээх станц нэмж барихгүй 7 Tweet
2 долоо хоног    

Дархан-Уул аймгийн эрүүл мэндийн байгууллагууд стандартын гэрчилгээ гардан авлаа
2 долоо хоног    

Гол мөрний усны түвшин 20-100 см даван үерлэжээ
2 долоо хоног    

10 байршилд газар эзэмшүүлэх, ашиглуулах эрхийн цахим дуудлага худалдаа зохион байгуулна
2 долоо хоног    

Рамзан Кадыров АНУ-ын төрийн нарийн бичгийн даргыг төрөлх тосгондоо урив
2 долоо хоног    

"БНСУ сүм, номын сан, музей зэрэг үйлчилгээний газруудаа Баасан гарагаас эхлэн нээх шийдвэр гаргасан"
2 долоо хоног    

"Улсын хэмжээнд зургаан лаборатори бүх хүчин чадлаараа ажиллахад хоногтоо 1,400-1,500 шинжилгээ хийх боломжтой"
2 долоо хоног    

Өмнөд Солонгос улс COVID-19-ийн халдвар аваад эдгэрсэн хүний цусны сийвэнг эмчилгээнд ашиглахаар болжээ
2 долоо хоног    

Тавантолгой-Гашуунсухайтын төмөр замын 42 километрийн дээд бүтцийг угсарчээ
2 долоо хоног    

КОВИД-19 цар тахлын айл өрхүүдэд үзүүлж буй нөлөөллийн судалгааны дүн гарчээ
2 долоо хоног    

Д.Бат-Эрдэнэ: Үер устай гээд сэрэмжлүүлээд байхад иргэд хэнэггүй, хайхрамжгүй байдлаасаа болж амиа алдсаар байна
2 долоо хоног    

"Эдгэрсэн ч дахин вирус илэрсэн хүмүүс цааш халдвар тараах эрсдэлтэй эсэх дээр дэлхий дахин хариулт өгч чадахгүй байна"
2 долоо хоног    

HUAWEI компани дэлхий даяар APP хөгжүүлэгчдийн дунд нэг сая долларын шагналын сан бүхий уралдаан зарлалаа!
2 долоо хоног    

ЗТХЯ-ны хэлтсийн дарга асан Х.Оргил-Эрдэнийн нийтийн албанд томилогдох эрхийг 5 жилээр хасаж, ₮7 саяар торгох ял оноожээ
2 долоо хоног    

А.Амбасэлмаа: Баянбууралд тусгаарлагдаж байсан иргэд тэндхийн ажилчидтай караокед орж, хавьтал болсон байна
2 долоо хоног    

ЗУРХАЙ: Гэр, байшингийн суурь тавихад сайн
2 долоо хоног    

Улаанбаатарт 31-33 хэм дулаан байна
2 долоо хоног    

Маргааш иргэдэд үнэ төлбөргүй хууль, эрх зүйн зөвлөгөө өгнө
2 долоо хоног    

Зүүн аймгуудын нутгийн зүүн хэсгээр өнөөдөр усархаг бороо орно
2 долоо хоног    

ШИНЭ КЛИП: Дуучин Идэрмаа "НҮД" хэмээх уран бүтээлээ гаргалаа
2 долоо хоног    

2020 оны орон нутгийн Хурлын ээлжит сонгуулийн сонгогчдын нэрийн жагсаалтыг байршуулжээ
2 долоо хоног    

Д.Нямхүү: 113 хүний сорьцод коронавирус илрээгүй, хоёр хүн эдгэрч эмнэлгээс гарлаа
2 долоо хоног    

"АНУ-ын Техас мужид нэг хүртэлх насны 85 хүүхэд COVID-19-ийн халдвар авсан нь батлагджээ"
2 долоо хоног    

Азербайжан-Армений мөргөлдөөнтэй зэрэгцэн ОХУ баруун өмнөд хил дээрээ байлдааны сургуулилалт явуулж эхэлжээ
2 долоо хоног    

Япончууд хүний яриаг найман хэл рүү хөрвүүлэх чадвартай амны хаалт бүтээжээ
2 долоо хоног    

ОХУ-ын Хабаровск хотод мужийн захирагчийг суллахыг шаардсан иргэдийн жагсаал хоёр дахь удаагаа боллоо
2 долоо хоног    

Иран улсад 25 сая хүн коронавирусийн халдвар авсныг ерөнхийлөгч нь мэдэгдлээ
2 долоо хоног    

Сэвлэг үргээх буюу үс засуулахад тохиромжгүй.
2 долоо хоног    

Улаанбаатарт 20 хэм дулаан, бага зэргийн бороотой
2 долоо хоног    

Машины дугаар нь бохирдсон үедээ хөдөлгөөнд оролцсон зөрчлийг арилгуулж байна
2 долоо хоног    

Коронавирусийн улмаас амиа алдагсдын тоо 600 мянга давлаа
2 долоо хоног    

Эх нялхасын зүүн талаар Тасганы овооны уулзвар чиглэлийн төв авто замыг түр хаалаа
2 долоо хоног    

Тусгаарлалтын 21 хоногийг бууруулахгүй байхаар шийдвэрлэжээ
2 долоо хоног    

Б.Баттүшиг Олон улсын олимпын хорооны гишүүнээр сонгогджээ
2 долоо хоног    

"Афганистанаас ирсэн 25 хүнээс коронавирусийн халдвар илэрч, батлагдсан тохиолдол 287 боллоо"
2 долоо хоног    

Дональд Трамп Өмнөд Солонгосын ерөнхийлөгчтэй ярилцах дургүйгээ илэрхийлж байжээ
2 долоо хоног    

АНУ-ын эрдэмтэд цох хорхойн нуруунд зүүх боломжтой камер бүтээжээ
2 долоо хоног    

Цар тахалтай тэмцэх үйлсэд их хэмжээний хандив цуглуулсан Британийн 100 настан хүлэг баатрын хэргэм хүртжээ
2 долоо хоног    

Тахилт, Цагдаа толгой орчимд баригдаж буй цэцэрлэгт хүрээлэнг аравдугаар сард хүлээлгэж өгнө
2 долоо хоног    

Сэвлэг үргээх буюу үс засуулахад тохиромжгүй
2 долоо хоног    

Улаанбаатарт 20-22 хэм дулаан байна
2 долоо хоног    

Хөл хорионы үеэр самар, бяслаг, шоколадны борлуулалт нэмэгдсэнийг Испанийн эрдэмтэд тогтоожээ
2 долоо хоног    

ОБЕГ-ын даргаар томилогдсон бригадын генерал Г.Ариунбуян ажлаа хүлээн авлаа
2 долоо хоног    

"БНХАУ-ын "COVID-19" вакцины туршилтад Эмират улсын 15 мянган иргэн сайн дураар хамрагдаж байна"
2 долоо хоног    

Л.Мөнхбаатар: Хөвсгөл нуур руу амралтын газар бохироо цутгаж байна гэдэг нь ТАШАА МЭДЭЭЛЭЛ
2 долоо хоног    

Улсын төсвийн АЛДАГДАЛ сүүлийн зургаан оны хагас жилийн хамгийн өндөр түвшинд хүрлээ
2 долоо хоног    



Нүүр хуудас | Фото мэдээ | Видео мэдээ | Сурталчилгаа байршуулах | Холбоо барих Утас: 89460-008, 7711-2424
© 2016 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. ARDCHILAL.MN.